Bilimsel Yazılar

Kuduz Hastalığı

KUDUZ HASTALIĞI

a)Tanım

Kuduz, en sık enfekte olmuş bir hayvanın ısırmasıyla bulaşan, aşıyla önlenebilen viral bir hastalıktır.

Maruz kalma ve semptomların ortaya çıkması arasındaki süre kuluçka dönemi olarak adlandırılır ve haftalar veya aylarca sürebilir. Kuluçka süresi maruz kalma bölgesinin yerine (beyinden ne kadar uzakta olduğu), kuduz virüsü tipine, yara yerindeki sniri ağının yoğunluğuna ve mevcut bağışıklıklara bağlı olarak değişebilir.

b)Belirtiler

İlk kuduz belirtileri genel halsizlik veya rahatsızlık, ateş veya baş ağrısı gibi grip hastalığına çok benzeyebilir. Bu belirtiler günlerce sürebilir.

Ayrıca ısırık bölgesinde rahatsızlık veya iğneleyici veya kaşıntı hissi olabilir, gün içinde bilinç bulanıklığı, endişe, konfüzyon ve ajitasyonun akut semptomlarına ilerler. Hastalık ilerledikçe, kişi deliryum, anormal davranış, halüsinasyonlar, hidrofobi (su korkusu) ve uykusuzluk yaşayabilir. Akut hastalık süresi tipik olarak 2 ila 10 gün sonra sona erer.

Kuduz klinik bulguları göründüğünde, hastalık hemen hemen her zaman ölümcüldür ve tedavi tipik olarak destekleyicidir.

Bilinç bulanıklığı, muhtemelen limbik bölgelerdeki nöronların enfeksiyonu nedeniyle davranışsal değişikliklerle sonuçlanır ve bu, kuduz vektörlerinde ısırma yoluyla bulaşmayı kolaylaştırır. Daha sonra, kuduz virüsünün merkezi sinir sisteminden (santrifüj yayılması) nöronal yollar boyunca, özellikle de parasempatik sinir sistemini içeren sinir sistemi boyunca, kalp, gastrointestinal sistem, adrenal medulla, cilt ve tükürük bezleri dahil olmak üzere birçok organa yayılması söz konusudur. Tükürük bezi enfeksiyonu kuduz vektörlerinde önemlidir, çünkü kuduz virüsü tükürükte yüksek titrelerde salgılanır, bu da ısırmayla ek konakçılara bulaşmasına izin verir. Kalp ganglionlarını ve miyokardiyumu içeren enfeksiyon vardır, 10 ve bazı durumlarda klinik belirtilere sahip miyokardit olabilir.11-14 Bir deri biyopsisi insanlarda yararlı bir antemortem (ölüm öncesi) tanı testidir çünkü kuduz virüsü antijeni tespit edilebilir.

c) İnsanlarda tanı

İnsanlarda kuduz ante-mortemini (ölümden önce) teşhis etmek için çeşitli testler gereklidir; tek bir test yeterli değildir. Boynun dibinde tükürük, serum, omurilik sıvısı ve saç köklerinin cilt biyopsileri üzerinde testler yapılır.

Tükürük, virüs izolasyonu veya ters transkripsiyon, ardından polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) ile test edilebilir. Serum ve spinal sıvı, kuduz virüsüne karşı antikorlar için test edilir. Deri biyopsi örnekleri, kıl foliküllerinin dibindeki kutanöz sinirlerdeki kuduz antijeni için incelenmiştir

Bilgisayarlı tomografi taramaları genellikle normaldir.

Beyin biyopsisi kullanılarak kuduz teşhisi genellikle gereksizdir, ancak ölüm sonrası beyin dokuları kuduz virüsü antijeni ve viral izolasyonu için değerlendirilebilir. RT-PCR testi kullanılarak tükürük, cilt biyopsisi, beyin omurilik sıvısı ve beyin dokularında az miktarda kuduz virüsü RNA tespit edilebilir.

 

d) Tedavi

Kuduz, kliniği geliştikten sonra ölümle sonuçlanan bir hastalık olup, tedavisi bulunmamaktadır. Ancak belirtilen kuduz bulaşma yollarından birine maruz kalınmışsa, kişi kuduzu önlemek amacıyla mutlaka sağlık kuruluşuna müracaat etmelidir. Sağlık kuruluşunda planlanan kuduz profilaksisi (kuduz aşısı vb.) uygulamaları ile kuduz önlenebilir.

 

e) Aşı

Kuduz aşısı ilk olarak Fransız kimyager Louis PASTEUR tarafından 1885’te uygulandı. Ayrıca Dünya Kuduz Günü olarak bilinen 28 Eylül tarihi aynı zamanda Pasteur’ün ölüm yıldönümüdür. Tıp dünyasına çok büyük bir katkısı olmuştur bu sayede.

Kuduz aşısını temas öncesi ve sonrası aşılama olarak iki ayrı başlıkta açıklayabiliriz.

Temas öncesi

1. Doz: Uygun görüldüğü zaman

2. Doz: 1. Dozdan 7 gün sonra

3. Doz: 1. Dozdan 21 veya 28 gün sonra

  • Riskli işlerde çalışanlar(veteriner hekimler, hayvan bakıcıları, hayvan barınaklarında çalışan personel, mağara keşfi konusunda çalışanlar vb.)
  • Riskli hayvanlarla sık temas edenler
  • Yaban hayat ile temas riski yüksek olan doğa sporları yapanlar
  • Köpek kuduzunun yüksek olduğu ve kuduz riskli temas halinde uygun tıbbi yaklaşımın verilemeyeceği bölgelere seyahat edenler

Temas sonrası

    Bir hayvanın ısırması veya başka bir yol ile kuduza maruz kalmış olan herkes yarayı temizlemeli ve hemen bir doktora görünmelidir.

 Kuduza maruz kalmış ve daha önce hiç aşı yaptırmamış bir kişiye hemen bir doz ve 3. 7. ve 14. günlerde ek doz olmak üzere toplam 4 doz kuduz aşısı yapılmalıdır. Ayrıca, ilk doz aşı ile aynı anda Kuduz Bağışıklık Globulini adı verilen diğer bir iğne daha yapılmalıdır.

Daha önce aşılanmış bir kişinin, birincisi hemen ve diğeri 3. günde olmak üzere iki doz kuduz aşısı alması gerekir. Kuduz Bağışıklık Globulini gerekli değildir.

 

Kuduz Aşısı Uygulaması Gerektirmeyen Durumlar

Fare, sıçan, sincap, hamster, kobay, gerbil, tavşan, yabani tavşan ısırıkları (Ülkemizde ve dünyada bugünkü verilerle bu hayvanların ısırıklarında insana kuduz geçişi görülmemiş, özel bir veri yoksa aşıya gerek olmaz)

Bugünkü verilerle, ülkemizde eve giren yarasaların ısırığı veya evde yarasa bulunması(doğal ortamdaki mağaralarda olan yarasa teması vaka temelli değerlendirilir)

  • Soğukkanlı hayvanların (yılan, kertenkele, kaplumbağa vb.) ısırıkları
  • Kümes hayvanları ısırıkları
  • Sağlam derinin yalanması, hayvana dokunma veya besleme durumları

 

f) Tedbirler

Yara veya ısırık bölgesi vakit kaybedilmeden bol su ve sabunla iyice yıkanmalıdır.

Yıkama işlemi bittikten sonra alkol veya tentürdiyot gibi iyotlu antiseptikler uygulanmalıdır.

Göz, ağız veya burun kuduz riskli temasa maruz kaldıysa bol su ile yıkanmalıdır.

En kısa sürede sağlık kuruluşuna müracaat edilmeli, hekimin düzenleyeceği aşılama programı aksatılmadan uygulanmalıdır.

Evcil hayvanlar kontrol altında tutulmalı, özellikle geceleri serbest bırakılmamalıdır.

Kedi ve köpeklere her yıl mutlaka kuduz aşısı yaptırılmalıdır.

Çevrede hasta, garip davranış sergileyen veya ölmüş hayvanların görülmesi halinde bunlara yaklaşılmamalı ve ilgili yerler (Belediyeler, Muhtarlıklar İl, İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlükleri) haberdar edilmelidir.

Kuduz riski olan hayvanlarla sık temas eden kişilere temas öncesi aşılama, kuduz riskli teması olanlara da hekim değerlendirmesine göre temas sonrası kuduz aşılaması uygulanmalıdır.

 

g) Ülkemizde Kuduz Vakaları

Ülkemizde 2014 yılından itibaren 10 tane kuduz vakası görülmüştür. 2014 yılında bir, 2015 yılında iki, 2016 yılında üç ve 2017 yılında bir vaka görülmüştür.

 

Aleyna SERT

Denizsude CAN

Ekin GÜMÜŞ

 

 

 

Kaynakça

https://www.seyahatsagligi.gov.tr

http://www.floradergisi.org

https://hsgm.saglik.gov.tr

https://www.cdc.gov/rabies/symptoms/

https://medlineplus.gov/rabies.html

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6415642/

https://www.immunize.org/vis/turkish_rabies.pdf

https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/zoonotikvektorel-kuduz/istatistik

Son Güncelleme Tarihi: 05 Ekim 2019, Cumartesi